Δρ. Κωνσταντίνος Π. Μπαλωμένος
Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος
WhatsApp Channel:

Το έναυσμα για αυτό το άρθρο ήταν μια ιδιαίτερα τιμητική πρόσκληση που έλαβα για να συμμετάσχω στις επετειακές εκδηλώσεις «Ελευθέρια Κέλλης 2026» και η εμπειρία που αποκόμισα από την παρουσία μου σε έναν τόπο με βαθιά ιστορική μνήμη.

Νιώθω πραγματικά ευλογημένος που αξιώθηκα να βρεθώ εκεί, το βράδυ του Σαββάτου 31 Οκτωβρίου, στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Κέλλη, σε έναν ορεινό τόπο της Φλώρινας, όπου το κρύο και το χιονόνερο έξω έκαναν ακόμη πιο έντονη την αίσθηση του ιστορικού χρέους και της τιμής απέναντι σε εκείνους που αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν για την ελευθερία της Μακεδονίας.

Μέσα στην κατανυκτική ατμόσφαιρα του Ιερού Ναού, άνθρωποι κάθε ηλικίας είχαν συγκεντρωθεί για να τιμήσουν, με σεβασμό και συγκίνηση, τη μνήμη εκείνων που πριν από 114 χρόνια πολέμησαν για την απελευθέρωση της Μακεδονίας από τον οθωμανικό ζυγό, θέτοντας τις βάσεις για την απελευθέρωση της Φλώρινας.

Οι βυζαντινοί ύμνοι, η επισημότητα της εκδήλωσης και κυρίως η παρουσία αυτών των ανθρώπων προσέδωσαν στη βραδιά έναν ιδιαίτερο τόνο συγκίνησης και εθνικής ανάτασης.

Ήταν μια υπενθύμιση ότι η ιστορική μνήμη δεν διατηρείται μόνο στα βιβλία και στα μνημεία.

Παραμένει ζωντανή όσο υπάρχουν άνθρωποι που αισθάνονται την ευθύνη να την κρατούν αναμμένη.

Η εμπειρία αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη ιστορική και συμβολική σημασία, καθώς την Κυριακή 8 Νοεμβρίου η Φλώρινα τίμησε την επέτειο της απελευθέρωσής της στις 7 Νοεμβρίου 1912, ολοκληρώνοντας έναν ιστορικό κύκλο γεγονότων στον οποίο η μάχη της Κέλλης είχε τη δική της ξεχωριστή θέση.

Για να κατανοήσει κανείς πραγματικά τη σημασία της Μάχης της Κέλλης, χρειάζεται να γνωρίσει τον ίδιο τον τόπο, την ιστορική του διαδρομή και τους ανθρώπους που διατηρούν ζωντανή τη μνήμη του.

Η Κέλλη, δεν είναι απλώς ένας μικρός ορεινός οικισμός της Φλώρινας. Η γεωγραφική της θέση και η ιστορική της διαδρομή την έχουν συνδέσει με μία από τις σημαντικές στιγμές της προέλασης του Ελληνικού Στρατού στη Δυτική Μακεδονία, κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο.

Η μάχη που διεξήχθη στην περιοχή στις 6 Νοεμβρίου 1912 αποτέλεσε κρίσιμο σταθμό στην πορεία προς την απελευθέρωση της Φλώρινας.

Η στρατιωτική σημασία της Κέλλης συνδεόταν σε μεγάλο βαθμό με τη γεωγραφία της περιοχής.

Η διάταξη του εδάφους και ο έλεγχος των διαβάσεων επηρέαζαν τις δυνατότητες κίνησης των στρατιωτικών δυνάμεων και καθιστούσαν την περιοχή σημαντικό σημείο για τη συνέχιση της ελληνικής προέλασης.

Η επιχείρηση δεν ήταν επομένως, μια μεμονωμένη τοπική σύγκρουση, αλλά μέρος ενός ευρύτερου στρατιωτικού σχεδιασμού για την απελευθέρωση της Δυτικής Μακεδονίας.

Στις 6 Νοεμβρίου, ελληνικές δυνάμεις κινήθηκαν προς την Κέλλη και ήρθαν αντιμέτωπες με οθωμανικές μονάδες που επιχειρούσαν να ανακόψουν την προέλασή τους.

Σύμφωνα με τις περιγραφές του Αρχιστράτηγου Θεόδωρου Πάγκαλου στα απομνημονεύματά του, η ελληνική επίθεση συνδύασε την κατά μέτωπο πίεση με την κίνηση τμήματος προς την εχθρική πτέρυγα, απειλώντας την οδό υποχώρησης των οθωμανικών δυνάμεων.

Η αξιοποίηση του εδάφους, η πρωτοβουλία των διοικητών και η αποφασιστικότητα των στρατιωτικών μονάδων συνέβαλαν στην επιτυχή έκβαση της επιχείρησης.

Καθοριστική υπήρξε η δράση του 1ου Συντάγματος Ευζώνων, υπό τον αντισυνταγματάρχη Διονύσιο Παπαδόπουλο.

Η κατάληψη της Κέλλης εξασφάλισε την περιοχή και δημιούργησε τις προϋποθέσεις για τη συνέχιση της προέλασης προς τη Φλώρινα. Στις 7 Νοεμβρίου 1912, το 1ο Σύνταγμα Ιππικού κινήθηκε προς την πόλη, η απελευθέρωση της οποίας αποτέλεσε σημαντικό σταθμό στην προέλαση του Ελληνικού Στρατού στη Δυτική Μακεδονία.

Αξιολογώντας τα επιχειρησιακά δεδομένα της μάχης, πρέπει να επισημανθεί ότι στην Μάχη της Κέλλης, ο σκοπός δεν ήταν απλώς η κατάληψη ενός χωριού ή η επικράτηση σε μια τοπική σύγκρουση.

Ήταν η συνέχιση της προέλασης προς τη Φλώρινα και η εδραίωση της ελληνικής παρουσίας στη Δυτική Μακεδονία.

Επομένως, το τοπικό γεγονός εντάχθηκε σε έναν ευρύτερο εθνικό και στρατηγικό σχεδιασμό που αποτελεί ένα από τα βασικά στοιχεία που καθιστούν την ιστορική εμπειρία της Κέλλης τόσο σημαντική.

Η στρατιωτική διάσταση της μάχης, ωστόσο, δεν εξαντλεί την ιστορική σημασία της.

Γιατί πίσω από τις κινήσεις των μονάδων, τις στρατιωτικές αποφάσεις και την έκβαση της επιχείρησης υπήρχε μια τοπική κοινωνία που βίωνε τις εξελίξεις και συμμετείχε ενεργά σε αυτές.  Συγκεκριμένα, οι κάτοικοι των χωριών και των πόλεων δεν αποτελούσαν απλώς το περιβάλλον μέσα στο οποίο διεξάγονταν οι πολεμικές επιχειρήσεις, αλλά αποτελούσαν μέρος μιας ευρύτερης εθνικής προσπάθειας.

Οι κοινότητες, οι οικογένειες, οι εκπαιδευτικοί, οι ιερείς και οι άνθρωποι που υποστήριζαν τον αγώνα συνέβαλαν, με διαφορετικούς τρόπους και συχνά υπό ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες, στη διατήρηση της ελληνικής παρουσίας και της συλλογικής συνείδησης.

Η ιστορία της Μακεδονίας μας υπενθυμίζει, ότι η εθνική υπόσταση δεν στηρίζεται αποκλειστικά στην ισχύ των κρατικών θεσμών ή των στρατιωτικών μονάδων.

Στηρίζεται και στη βούληση των ανθρώπων που συγκροτούν μια κοινωνία. Στην επιμονή τους να διατηρήσουν την ταυτότητά τους.

Στην ικανότητά τους να συνεργάζονται, να οργανώνονται και να αντέχουν στις πιέσεις.

Στην πεποίθησή τους ότι το μέλλον τους δεν μπορεί να καθορίζεται ερήμην τους.

Αυτή η διάσταση αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν εξετάζουμε την ιστορία της Κέλλης.

Διότι η απελευθέρωση της Μακεδονίας δεν υπήρξε μια αφηρημένη στρατιωτική επιχείρηση, αποκομμένη από τις κοινωνίες της περιοχής.

Ήταν μια ιστορική διαδικασία μέσα στην οποία η στρατιωτική δράση, οι πολιτικές αποφάσεις, οι τοπικές πρωτοβουλίες και η κοινωνική προσδοκία της ελευθερίας συνδέθηκαν μεταξύ τους.

Και αυτό αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα διδάγματα που μπορούμε να αντλήσουμε σήμερα.

Η εθνική ισχύς δεν παράγεται μόνο από τα μέσα που διαθέτει ένα κράτος.

Παράγεται και από την ικανότητα της κοινωνίας του να παραμένει συνεκτική, να διατηρεί την αυτοπεποίθησή της και να υποστηρίζει τους συλλογικούς της στόχους σε συνθήκες δοκιμασίας.

Στο πλαίσιο αυτό, η Μάχη της Κέλλης μας παρέχει την ευκαιρία να εξετάσουμε ορισμένες διαχρονικές αρχές που σχετίζονται με το σημερινό περιβάλλον ασφάλειας.

Οι αρχές αυτές, αφορούν τη σημασία της συλλογικής βούλησης, την αξία της συνεργασίας μεταξύ διαφορετικών φορέων, τη σύνδεση του τοπικού με τον ευρύτερο εθνικό σκοπό, τη σημασία της εμπιστοσύνης και της αλληλεγγύης και τέλος, την ανάγκη να διατηρεί μια κοινωνία την ικανότητά της να λειτουργεί ακόμη και όταν αντιμετωπίζει φόβο, αβεβαιότητα και σοβαρές ανατροπές.

Αυτές οι αρχές δεν αφορούν μόνο το παρελθόν, αλλά αποτελούν προϋποθέσεις ασφάλειας και σήμερα, γιατί η εθνική ασφάλεια δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την επιχειρησιακή ετοιμότητα των Ενόπλων Δυνάμεων.

Εξαρτάται και από την ικανότητα της κοινωνίας να στηρίζει την άμυνα της χώρας, να αντιμετωπίζει την παραπληροφόρηση, να προστατεύει τις υποδομές της και να διατηρεί την εμπιστοσύνη στους δημοκρατικούς θεσμούς.

Με άλλα λόγια, η ανθεκτικότητα δεν υποκαθιστά την αποτροπή, αλλά την ενισχύει.

Επίσης, δεν υποκαθιστά την άμυνα μιας χώρας, αλλά την συμπληρώνει.

Γιατί μια χώρα είναι πραγματικά ισχυρή όταν διαθέτει όχι μόνο την ικανότητα να αντιμετωπίσει μια απειλή, αλλά και την ικανότητα να αποτρέψει την απειλή από το να διαλύσει την κοινωνική της συνοχή και να παραλύσει τη λειτουργία της.

Αυτή η αλληλεξάρτηση δημιουργεί νέες ευκαιρίες, αλλά και νέες ευπάθειες στο σημερινό περιβάλλον ασφάλειας, γιατί οι απειλές ασφάλειας δεν εκδηλώνονται πλέον μόνο με τη μορφή μιας συμβατικής στρατιωτικής επίθεσης.

Μπορούν να περιλαμβάνουν κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές, επιθέσεις κατά κρίσιμων υποδομών, οργανωμένες εκστρατείες παραπληροφόρησης, εργαλειοποίηση μεταναστευτικών ροών, οικονομικό εξαναγκασμό και προσπάθειες υπονόμευσης της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους θεσμούς.

Σε ορισμένες περιπτώσεις επίσης, οι απειλές αυτές λειτουργούν και συνδυαστικά.

Μια κρίση δηλαδή, μπορεί να αρχίσει με ένα τεχνικό πρόβλημα σε μια κρίσιμη υποδομή, να συνοδευτεί από ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες, να προκαλέσει κοινωνική αναστάτωση και να εξελιχθεί σε πολιτική ή διπλωματική πίεση.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η ταχύτητα με την οποία μεταδίδεται μια πληροφορία μπορεί να είναι εξίσου σημαντική με την ακρίβεια της πληροφορίας.

Μια φήμη μπορεί να διαδοθεί πριν ακόμη οι αρμόδιες αρχές ολοκληρώσουν την εξακρίβωση των γεγονότων.

Ένα παραποιημένο βίντεο μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις πριν διαπιστωθεί πότε και πού καταγράφηκε.

Μια ψευδής είδηση για την ασφάλεια μιας περιοχής μπορεί να δημιουργήσει πανικό, να διαταράξει τις μετακινήσεις και να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη των πολιτών.

Και εδώ βρίσκεται μια από τις σημαντικότερες αλλαγές της εποχής μας.

Η πίεση δεν ασκείται πάντοτε αποκλειστικά στις στρατιωτικές ή κρατικές δομές, αλλά μπορεί να ασκείται και στην ίδια την κοινωνία.

Στόχος μιας τέτοιας επιχείρησης μπορεί να είναι η άσκηση επιρροής στην ψυχολογία των πολιτών, η απώλεια εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς, η δημιουργία συνθηκών ασάφειας ώστε οι πολίτες να μην μπορούν να διακρίνουν το πραγματικό από το ψευδές και η αδυναμία μιας κοινωνίας να παραμένει ψύχραιμη σε περιόδους έντασης, κρίσης ή πολέμου και να λειτουργεί ορθολογικά.

Αυτό σημαίνει ότι η προστασία της εθνικής ασφάλειας απαιτεί πλέον μια ευρύτερη και ολιστική προσέγγιση.

Χρειάζεται επιχειρησιακή ετοιμότητα, προστασία κρίσιμων υποδομών, συντονισμό υπηρεσιών, αξιόπιστη ενημέρωση και ενεργό συμμετοχή των πολιτών.

Χρειάζεται, πάνω απ’ όλα, μια κοινωνία που δεν πανικοβάλλεται εύκολα, δεν παρασύρεται αβασάνιστα από ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες και δεν χάνει την εμπιστοσύνη της στους θεσμούς με την πρώτη δυσκολία.

Εν κατακλείδι, αν επιχειρούσαμε να συνοψίσουμε τα σημαντικότερα διδάγματα της ιστορικής εμπειρίας της Μάχης της Κέλλης, θα μπορούσαμε να επισημάνουμε τα εξής:

v Η ενότητα αποτελεί πολλαπλασιαστή ισχύος. Η ιστορία της απελευθέρωσης της Μακεδονίας αναδεικνύει τη σημασία της σύμπραξης διαφορετικών ανθρώπων και θεσμών γύρω από έναν κοινό σκοπό. Η ενότητα δεν σημαίνει ότι όλοι πρέπει να συμφωνούν σε όλα. Σημαίνει ότι, όταν διακυβεύονται η ασφάλεια, η ελευθερία και η προστασία της χώρας, οι επιμέρους διαφορές δεν πρέπει να ακυρώνουν τη δυνατότητα συντονισμένης δράσης. Στη σύγχρονη Ελλάδα, η εθνική συνεννόηση σε κρίσιμα ζητήματα ασφάλειας, η θεσμική συνεργασία και η αποφυγή της άσκοπης πόλωσης μπορούν να ενισχύσουν την ικανότητα αντιμετώπισης σοβαρών προκλήσεων.

v Η ισχύς χρειάζεται σχέδιο και προετοιμασία. Η στρατιωτική επιτυχία δεν εξαρτάται μόνο από το θάρρος και την αποφασιστικότητα. Απαιτεί προετοιμασία, οργάνωση, διοίκηση, πληροφόρηση, εκπαίδευση, εφοδιασμό και αξιοποίηση των διαθέσιμων δυνατοτήτων. Η αποφασιστικότητα είναι αναγκαία, αλλά δεν αρκεί από μόνη της.

v Η τοπική κοινωνία αποτελεί κρίσιμο μέρος της εθνικής ανθεκτικότητας. Η ασφάλεια μιας χώρας οικοδομείται σε κάθε πόλη, σε κάθε χωριό, σε κάθε κοινότητα που μπορεί να οργανωθεί, να συνεργαστεί και να ανταποκριθεί στις ανάγκες των ανθρώπων της. Οι τοπικές αρχές, οι εθελοντικές οργανώσεις, οι υπηρεσίες υγείας, τα σχολεία και οι πολίτες αποτελούν σημαντικούς κρίκους της συνολικής ανθεκτικότητας. Ιδιαίτερα σε παραμεθόριες και απομακρυσμένες περιοχές, η διατήρηση ζωντανών κοινοτήτων, η πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και η δημιουργία προοπτικών για τους νέους συνδέονται άμεσα με την κοινωνική συνοχή και τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια.

v Η πληροφορία και η εμπιστοσύνη είναι κρίσιμοι πόροι σε κάθε κρίση. Το 1912, η επικοινωνία πραγματοποιούνταν με διαφορετικά μέσα και σε εντελώς διαφορετικές συνθήκες, ενώ σήμερα, η πληροφορία μεταδίδεται σχεδόν ακαριαία. Αυτό καθιστά αναγκαία την ύπαρξη αξιόπιστων μηχανισμών ενημέρωσης και την καλλιέργεια κριτικής σκέψης στους πολίτες. Η υπεύθυνη ενημέρωση, η αποφυγή της διάδοσης ανεπιβεβαίωτων πληροφοριών και η εμπιστοσύνη στους θεσμούς αποτελούν ουσιαστικές προϋποθέσεις για την αντιμετώπιση μιας κρίσης.

v Η ελευθερία διατηρείται με διαρκή ευθύνη. Η ιστορική μνήμη δεν μπορεί να περιορίζεται σε τελετές και επετειακούς λόγους. Πρέπει να μετατρέπεται σε γνώση, θεσμική ετοιμότητα, κοινωνική συμμετοχή και καθημερινή υπευθυνότητα. Ο καλύτερος τρόπος για να τιμήσουμε όσους αγωνίστηκαν για την ελευθερία είναι να οικοδομήσουμε μια κοινωνία που γνωρίζει την ιστορία της, σέβεται τους θεσμούς της, προστατεύει τους πολίτες της και προετοιμάζεται για το μέλλον.

Αυτά τα πέντε διδάγματα δεν αποτελούν μια προσπάθεια να μεταφέρουμε μηχανικά το 1912 στο 2026.

Αποτελούν μια προσπάθεια να αναγνωρίσουμε τις διαχρονικές αρχές που εξακολουθούν να έχουν σημασία, παρά τις τεράστιες αλλαγές στις συνθήκες ασφάλειας.

Πέρα όμως, από τα ιστορικά διδάγματα και τις διαχρονικές αρχές που αναδεικνύει η Μάχη της Κέλλης, αυτό που δίνει πραγματικό νόημα στην ιστορική μνήμη είναι οι άνθρωποι που εξακολουθούν να τη διατηρούν ζωντανή.

Φεύγοντας από την Κέλλη, παίρνω μαζί μου κάτι περισσότερο από τις εικόνες μιας επετειακής εκδήλωσης.

Κρατώ την κατάνυξη και τη συγκίνηση μιας ξεχωριστής βραδιάς μέσα στον μικρό Ιερό Ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, την εικόνα των ανθρώπων κάθε ηλικίας που παρά το κρύο και το χιονόνερο, βρέθηκαν εκεί για να τιμήσουν την ιστορία και τους αγώνες του τόπου τους, αλλά και τη ζεστασιά της υποδοχής και της φιλοξενίας τους.

Κρατώ, πάνω απ’ όλα, την αίσθηση ότι βρέθηκα ανάμεσα σε ανθρώπους που δεν αντιμετωπίζουν την ιστορική μνήμη ως μια τυπική επετειακή υποχρέωση, αλλά ως ζωντανό δεσμό με τον τόπο τους, την ιστορία τους και τις γενιές που προηγήθηκαν.

Τους ευχαριστώ ειλικρινά για αυτή την εμπειρία.

Κυρίως όμως, τους ευχαριστώ γιατί αισθάνομαι ότι μου υπενθύμισαν κάτι βαθύτερο: ότι η ιστορία ενός τόπου δεν βρίσκεται μόνο σε όσα συνέβησαν πριν από 114 χρόνια, αλλά και στους ανθρώπους που εξακολουθούν να τη διατηρούν ζωντανή.

Μου υπενθύμισαν επίσης, ότι η ελευθερία δεν είναι αυτονόητη. Κατακτήθηκε με αγώνες και θυσίες, διατηρήθηκε μέσα από την ενότητα και την πίστη σε κοινές αξίες και εξακολουθεί να απαιτεί ευθύνη από κάθε γενιά.

Η ευθύνη αυτή δεν εξαντλείται στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης. Προϋποθέτει τη διαρκή φροντίδα για την ασφάλεια της χώρας και την ικανότητα της κοινωνίας να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στις προκλήσεις ασφαλείας και τις κρίσεις.

Γιατί η ασφάλεια διασφαλίζεται με προετοιμασία και η εθνική ανθεκτικότητα οικοδομείται καθημερινά, μέσα από την εμπιστοσύνη, τη συνεργασία, τη συνοχή και τη συλλογική μας βούληση.

Αυτή είναι η παρακαταθήκη της Κέλλης.

Και αυτό είναι το χρέος μας, απέναντι στην ιστορία και στις γενιές που έρχονται.

 

Χρόνια πολλά στην Κέλλη.

Χρόνια Πολλά στη Φλώρινα.

Χρόνια Πολλά στη Μακεδονία μας και σε ολόκληρη την Ελλάδα.